Monday, October 29, 2012

Η Βία Του Πνεύματος


Μπάκ το δε μπέϊσικς... αυτό που μ'αρέσει
στον Ταρκόφσκι είναι ο τρόπος που η φύση
εισχωρεί στις ταινίες του.
Από τον άνεμο που λυγίζει με ρυθμό τα δέντρα
μέχρι την υφή της ηλικίας στα πρόσωπα των
ηρώων, όλα συνεργούν στο να γίνεται
πιστευτό αυτό που συμβαίνει στο σενάριο.
Δεν μπορώ παρά να θαυμάζω τον άνθρωπο
που σκηνοθετεί τον Αντρέϊ Ρουμπλιώφ
σε κάτι πλάνα που περιλαμβάνουν
χιλιομετρικές αποστάσεις με ανθρώπους
που μικροί σαν μυρμήγκια κάνουν ο καθένας
κάτι ξεχωριστό, σαν πίνακας του Μπός...


Μινγουάϊλ, ξαναείδα μετά από κάμποσα χρόνια
την Περσόνα του Μπέργκμαν. Φυσικά, το πρώτο
πράγμα που μου ταρακούνησε το κεφάλι ήταν
η απίστευτη φωτογραφία της. Και το στόρι;...
Η ιστορία μιλάει για δυό γυναίκες που η
ψυχολογία τους συνδυάζεται σε σημείο που
τα προβλήματα της μιάς καθρεφτίζονται στην άλλη...
Τι απλά που τα λέω... Το φίλμ πάντως κουβαλάει
τον προβληματισμό και τις έρευνες της εποχής
πάνω στην ανθρώπινη ψυχή ή την
"βία του πνεύματος" αν προτιμάτε...


Αν και ο Φρόϋντ ισχυριζόταν ότι το Υπέρεγω
του ανθρώπου είναι βάναυσο και οι φιλόσοφοι
της εποχής δημιουργούσαν την ταξινομία της απογοήτευσης
λίγα λέγονται με το όνομα τους στην σημερινή εποχή
που το αντικείμενο έχει ξεσαλώσει με μαθηματική
πρόοδο και η βία, εσωτερική ή εξωτερική
φτάνει σε εκωφαντικά κρεσσέντα.
Από την αραβική αιματοχυσία που
όλοι παρατηρούν με έναν άβουλο τρόπο
μέχρι την παρανοημένη βία των Ηνωμένων
Πολιτειών (που είναι και ο καθρέφτης του μέλλοντος
των καπιταλιστικών κοινωνιών), τα μεγάλα διεθνή
κανάλια τύπου BBC και DW, προτιμούν
να μέμφονται την ελληνική πραγματικότητα
σαρκάζοντας την ελληνική οικογένεια και 
τσουβαλοποιώντας τον κάθε Ελληνα
παρουσιάζοντας τον σαν λαμόγιο...


Και έστω, κατά πολύ, αυτή η χώρα έχασε το
πρόσωπό της και έτσι εύκολα αποπροσανατολίστηκε
στις χαρές του στύλ και της κατανάλωσης
σε σημείο που οι κλέφτες γίναν επιστήμονες
και το κάθε φασισταριό εθνοσωτήρας,
έστω λέω, το σκατό πλέον είναι ορατό
και όλοι το βλέπουν. Τυφλότης τέλος,
βρωμιά πολύ, θα καθαρίσουμε την λέρα
όσο σπαστικό και χρονοβόρο κι αν είναι.
Τουλάχιστον δεν κουβαλάμε τίποτα
γιγαντιαίες ενοχές γενοκτονιών
Εβραίων και Ινδιάνων...

Wednesday, October 17, 2012

Περίπου, ο θάνατος...



Λένε, ότι ο θάνατος σαν σύμβολο έχει δύο έννοιες.
Η πρώτη είναι αυτό που λέει και η ίδια η λέξη,
η στιγμή -γιατί ο θάνατος είναι μιά στιγμή τελικά,
ένας χρονικός προσδιορισμός, που η ζωή ενός πλάσματος
τελειώνει και αποσύρεται από τον αγώνα και τις ηδονές
της επιβίωσης. "Ο αγώνας και οι ηδονές", εντάξει,
είναι κάπως υπεραπλουστευμένο αλλά και πάλι όχι.
Τώρα για ποιούς αγώνες μιλάμε και τίνος και πού και πότε
(αχ... αυτή η παλιά αγνή δημοσιογραφία που σου 'λεγε
ότι έπρεπε να ξέρεις) και ποιές ηδονές
(τώρα αν είσαι σε θέση να τις απολαύσεις ή 
να τις εκτιμήσεις είναι άλλο θέμα)...
Χέ... πας να μιλήσεις για τον θάνατο και αρχίζεις
να μιλάς για την ζωή. Το ένα πράγμα υποννοεί
το αντίθετό του και καλώς ήρθατε στον πολυμορφικό
κόσμο της διαλεκτικής...


Ο θάνατος δεν έχει καμιά σημασία για τον νεκρό.
Ακόμα κι αν ο Χριστούλης τον πήρε στην τρυπημένη του 
χούφτα και τον εναπόθεσε στο ψηλότερο σημείο του
λευκού σύννεφου, δεν έχει καμιά σημασία.
Αυτός πλέον ήσυχος και αδιάφορος προσπερνά την αδικία 
της ανθρώπινης ιστορίας και αυτό είναι όλο, τίποτα άλλο.
Δεν πρόκειται να φωνάξει, να διαμαρτυρηθεί, ούτε
καν να προσπαθήσει να εξηγήσει με λογική οτιδήποτε.

Οτι ξέρετε... εγώ ναί μεν έπασχα από υδρωπηκία,
 αλλά παιδιά, δεν πλαστρώθηκα στα σκατά για να θεραπευθώ
απλά ήμουν μεγάλος, ήμουν γέρος, ήμουν κουρασμένος
και για μιά στιγμή, εκεί που περπατούσα στον λόφο,
όλα μαύρισαν, λιποθύμισα, έπεσα στις λάσπες ενός
γουρουνοστάσιου και έμεινα στον τόπο,
βράδιασε, ήρθαν και κάτι σκυλιά και μέ έφαγαν.
Αυτό είναι όλο αλλά δεν πρόκειται να σας το πώ.
Ποτέ. Και με κανέναν τρόπο...


Ο θάνατος έχει σημασία για τους ζωντανούς.
Γι΄ αυτούς που αισθάνονται το πένθος και την
ιδιόμορφη σοφία που φέρνει, γι΄αυτούς που στα όνειρά τους
ζωντανεύουν τον αγαπημένο τους πρόσωπο που τους
συμπαραστέκεται, που τους ξαναχαϊδεύει, τους ξαναλέει
απίστευτες βλακείες, που τους πονάει το χέρι ή το πόδι
ή στέκονται απέναντί σου με λευκό φόρεμα και δεκάδες πίρσινγκ
ή θέλουν λίγο καφέ ή βγαίνετε μιά βόλτα μαζί έξω στον ήλιο
έτσι όπως ποτέ δεν κάνατε ή ίσως και νά έχετε κάνει, 
κάποτε πολύ παλιά...

Αλλά όλο μιλάω για αυτά που τέλειωσαν λές και
δεν υπάρχει τέλος. Ισως να ΄πρεπε να πώ για τον άλλο 
θάνατο, των θάνατο των ζωντανών που δεν πεθαίνουν
και αντί για το μακάβριο σχήμα του τέλους έχουν την
αέναη έκφραση της ηλιθιότητας, την χυδαιότητα του
καταναλωτή, την υποκρισία της ομορφιάς,  την
βαρβαρότητα της κάθε εξουσίας, την απάθεια της αδικίας
και άλλα πολλά που αισθάνεσαι αμηχανία και στο να τα
απαριθμήσεις και εντέλει, αυτοί οι ζωντανοί
που μοιάζουν σαν καλοσυντηρημένα ζόμπι εξακολουθούν
να κυκλοφορούν, να παίρνουν αποφάσεις ακόμα
και για τους αγέννητους...
Μιά φρίκη που πρέπει επιτέλους να σταματήσει.
Ν΄αλλάξει, δηλαδή...

Friday, October 12, 2012

Κάτι λίγα περί καταστροφής...


Σε μιά από τις καλύτερες ταινίες όλων των εποχών
την Οδύσσεια 2001 του Κιούμπρικ, προς το τέλος,
υπάρχει μιά σκηνή που ο αστροναύτης έχει φτάσει σε ένα
μαρμάρινο -παστεριωμένο θα 'λεγες- σαλόνι και φαίνεται
 ότι έχει γεράσει για δέκα χρόνια μέσα σε λίγα λεπτά.
Στην αμέσως επόμενη σκηνή, ακόμα πιό γέρος
αλλά ντυμένος με μιά ρόμπα, κάθεται σε ένα τραπέζι
και απολαμβάνει αργά καί ήρεμα ένα γεύμα.
Χωρίς να θέλει, ρίχνει το ποτήρι του με το κρασί
στο πάτωμα το οποίο φυσικά σπάει.


Παραδόξως δεν φαίνεται να ταράζεται καθόλου
ή να λυπάται μ΄αυτό που συνέβει.
Αντίθετα, φαίνεται τόσο απορροφημένος
και γεμάτος ενδιαφέρον να δει αυτό
που έχει συμβεί στο πάτωμα.
Το κοιτάει γιά ώρα με πολύ προσοχή...


Υποθέτω ότι αυτή είναι η γοητεία που ασκεί
πάνω μας η καταστροφή. Είτε πρόκειται για ένα
ατύχημα στον δρόμο, για ένα σπαραλιασμένο
αυτοκίνητο που έχει πάρει ένα τρελό σχήμα
ή για ένα εγκατελειμένο εργοστάσιο που
έχει γεμίσει σκουριά και σκόνη,
μάλλον, πάνω κάτω, ισχύει το ίδιο.
Η καταστροφή τραβάει την προσοχή μας,
κατά κάποιο τρόπο μας διαπαιδαγωγεί
και με έναν απροσδιόριστο τρόπο μας κάνει
πιό σοφούς...


Στην ζωγραφική, είναι και παραμένει ένα
από τα αρχετυπικά της θέματα αλλά όπως η αφαίρεση,
η υπερβολή και η παραμόρφωση έχει γίνει
ένα εργαλείο που θα "κοινωνήσει" καλύτερα το θέμα.
Πολλές φορές μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να
κρατήσει υπόδουλο σε τρόμο το κοινό
οπότε έγκειται στην εξυπνάδα του καθενός
να την βγάλει καθαρή
αλλά μπορεί και νά είναι μια ειλικρινής αναφορά
μιά κατάστασης που έχει τις ρίζες της
στην αλήθεια...


Πότε συμβαίνει μιά καταστροφή όταν δεν έχει σχέση
με την φύση; Συνήθως από κάποιο ή κάποια λάθη
που έχουν γίνει και κανείς δεν προσπάθησε να τα
διορθώσει και απλά τ΄άφησε να γιγαντωθούν,
από χρόνιες αδικίες, από, από, από...

...και υπάρχει μιά παράδοξη φυσικότητα
στην καταστροφή. Είναι ότι επιζητά,
αυτό που ψεύδεται απέναντι στον ίδιο του 
τον εαυτό.

Saturday, October 6, 2012

Οι Τρείς Φωνές



Αυτό άρχισε πρίν λίγες μέρες σαν μιά αναζήτηση
υφής και ένα κυνήγι τυχαίας σύνθεσης.
Υπήρχε παρ΄όλα αυτά μιά πολύ "λογική" αρχή
μιά υποτυπώδης ισορροπία
ότι τα μπλέ θα είναι επάνω, ο ουρανός και
τα καφετοσκούρα κάτω, η γή...


Αν και οι "ανθρώπινες" παρουσίες ήταν ήδη παρούσες
από την αρχή και ίσως να ήταν αρκετές
δεν αντιστάθηκα στον πειρασμό να φέρω
κάποιο πρόσωπο κοντά στον "φακό"
χωρίς να "σκηνοθετήσω" την έκφραση του.
Θά 'βγαινε μόνη της από τις αυθόρμητες γραμμές
το φως και το χρώμα..


Αν "χτυπήσεις" την δομή της μορφής
περίπου όπως έκανε ο κυβισμός πρίν πολλά χρόνια
αν αφήσεις το ένστικτο να κατευθύνει την γραμμή,
αν κοροϊδέψεις το φώς και σαμποτάρεις τον όγκο
θα καταγραφεί το συναίσθημα σου;


Υπάρχει η  φιλοσοφική άποψη πως δεν έχει
 σημασία το ανθρώπινο συναίσθημα.
Το θεωρεί επιπόλαιο, μπερδεμένο και
αποπροσανατολισμένο. "Βλέπει" πιό πολύ
το πνεύμα από την καρδιά.
Οι κινέζοι θεωρούν ότι μερικές φορές
"η αλλαγή της καρδιάς" είναι και ο
μόνος τρόπος για να επιβιώσεις...


Αυτό είναι το ωραίο με την ζωγραφική.
Οταν το χέρι παντρευτεί το πινέλο
το μυαλό μιλάει με τρείς φωνές.
Αναρωτιέται αν αυτό που βλέπει είναι
το θέμα ή μερικές τακτοποιημένες κινήσεις
του χρώματος. Τι είναι αυτό που
προσφέρεται αμανάτι στην
αθανασία της ανθρώπινης ιστορίας 
και της ατομικής ειρωνίας;


Ο Μπέκετ κάπου λέει
μεταξύ αστείου και σοβαρού ότι δεν μπορούμε
να μιλάμε για την ζωγραφική.
Δεν υπάρχει ζωγραφική
υπάρχουν μόνο ζωγράφοι και τά έργα 
που έχουν αφήσει πίσω τους
αλλά εδώ και πολύ καιρό δεν σκέφτομαι
κανέναν όταν ζωγραφίζω...

Tuesday, October 2, 2012

Ο Μπασκιά και το Μέλλον


Έτσι άρχισε ο Ζαν Μισέλ Μπασκιά.
Σχεδιάστηκε κατευθείαν στο κομπιούτερ
κάποια στιγμή τον χειμώνα και δεν υπήρχε τίποτα 
βαθύ σ΄αυτήν την επιλογή προσώπου παρά 
η συμπάθεια για τον εικονιζόμενο και μιά εκτίμηση 
που  κατέληξε σε αγάπη στο έργο του...


Ξεκίνησε κάνοντας γκράφιτι στην Νέα Υόρκη
(μιά εποχή που οι πραγματικά πνευματικοί άνθρωποι 
σ΄ αυτή την πόλη δεν ήταν παραπάνω από εφτά)
και συνέχισε με μιά ιδιόρυθμη ζωγραφική
που την έχουν χαρακτηρίσει σαν νεοεξπρεσιονισμό
με πρίμιτιβ στοιχεία.


Εικονοκλαστικός, σχεδίασε με "παιδικό" τρόπο
"αφελείς" εικόνες με μακάβριο βάρος.
Τέχνη παράξενη και αυτοκαταστροφική.
Ιδού, ένα δείγμα...


Εντωμεταξύ ο χειμώνας πέρασε.
Πρίν λίγες μέρες ο ουρανός ήταν έτσι.


Οπού, ναί, όλα φαίνονται πολύ ωραία 
και ειδυλλιακά αν κοιτάς μόνο ψηλά.
Μετά από πολύ καιρό έτυχε να ακούσω την
πρωϊνή προσευχή από ένα σχολείο. Μιά παιδική
φωνή που απήγγειλε με τον τρόπο της ότι είναι
και δεν είναι, μιά προσευχή μπροστά σε 500 άτομα.
Μετά μιά δασκάλα είπε κάτι από το μικρόφωνο
αλλά ήταν ακατάλυπτο για τα αγύμναστα αυτιά μου.
Σκέφτηκα ότι μπορεί να τους είπε
"κοιτάξτε, εσείς είστε το αυριανό μέλλον,
τώρα είστε παιδιά και οι καρδιές σας είναι
καθαρές, κρατήστε το έτσι,
μείνετε καλοί και ο κόσμος σας
θα είναι κατά πολύ καλύτερος"...
αλλά πολύ αμφιβάλλω,
αυτό ήταν μόνο μέσα στο δικό μου κεφάλι
και κάτι ολωσδιόλου διαφορετικό θα τους είπε.